Elokwencja vs Demencja

A

 

Ablucja - rytualne obmycie ciała lub przedmiotu kultu
Abnegacja - brak dbałości o własny wygląd
Abominacja - wstręt, obrzydzenie
Afazja - utrata zdolności mowy
Alegoria - postać, motyw lub fabuła, która poza znaczeniem dosłownym ma także znaczenie przenośne
Anatema - klątwa kościelna, (przenośnie) surowa krytyka
Antropomorfizacja - uczłowieczenie, przenośnia polegająca na przypisywaniu cech ludzkich przedmiotom, zjawiskom natury, roślinom i zwierzętom oraz pojęciom abstrakcyjnym
Apofenia - doświadczenie odnajdywania związków i ukrytych sensów w przypadkowych oraz nic nieznaczących zjawiskach, faktach, zdarzeniach
Apopleksja - nagły wylew krwi do mózgu
Apoteoza - ubóstwienie, pochwała
Aprioryczny - przyjęty z góry, nieoparty na doświadczeniu
Asfiksja – (zamartwica) stan niedoboru tlenowego w organizmie
Atawizm - występowanie niedziedzicznej cechy odległych przodków
Atrofia -  zanik (narządu, tkanki, części ciała)
Autorament - daw. rodzaj, typ

B

Bałwochwalstwo - bezkrytyczne uwielbienie lub pogaństwo 

 

D 

 

Derwisz - mistyczny członek muzułmańskiego bractwa
Diatryba -
    1. przemówienie lub utwór literacki wyrażające protest lub krytykę
    2. swobodny dialog na tematy filozoficzne lub moralne, łączący prostotę, a nawet rubaszność, z wyszukaną retoryką
Dychotomia - podział całości na dwie zasadniczo się różniące części
Dyletant - człowiek zajmujący się lub wypowiadający się na temat danej dziedziny bez fachowej wiedzy lub odpowiedniego przygotowania

E

Efemeryczny - krótkotrwały
Egzegeta - teolog komentujący teksty religijne
Egzemplifikacja - wyjaśnianie czegoś przy pomocy przykładów
Ekumenizm - ruch mający na celu porozumienie pomiędzy różnymi tradycjami chrześcijaństwa
Ekumenopolis - miasto zajmujące całą planetę
Ekwilibrystyka - wybitna zręczność w sztuce
Emfaza - nacisk położony na pewne sylaby, wyrazy lub zdania, uwydatniający ich znaczenie
Enuncjacja - deklaracja prasowa lub rządowa
Epigon - (pejoratywnie) naśladowca wielkich, utalentowanych poprzedników
Epistemologia - teoria poznania, gnostyka
Epistolografia - sztuka pisania listów
Eremita - zakonnik żyjący w odosobnieniu, pustelnik
Erynie - trzy greckie boginie zemsty
Erystyka - sztuka prowadzenia sporów

 

F

Filistyn - członek dawnego Indoeuropejskiego ludu, zaliczany do tzw. Ludów Morza

G

Gont - drewniany materiał do wykonywania pokryć dachowych

I

Immanentny - pozostawienie wewnątrz czegoś lub niezależność bytowa od czynnika zewnętrznego
Interpolacja - wstawianie zdań, zwrotów, wyrazów do pierwotnego tekstu lub (mat) wyznaczenie w pewnym przedziale funkcji, która przyjmuje znane wartości dla danych liczb z tego przedziału

K

Kaduceusz - symbol pokoju i handlu, laska opleciona wężami
Kanikuła - okres upałów, lato
Katatonia - wzrost spoczynkowego napięcia mięśni, katatonik zazwyczaj układają ciało w nienaturalnej pozycji albo zastygają w jednej pozie przez dłuższy czas.
Kazuistyka - drobiazgowe roztrząsanie problemów, z reguły moralnych lub prawnych
Konfraternia -
    1. zrzeszenie religijne skupiające głównie laikat
    2. stowarzyszenie, pierwotnie skupiające mieszczan, oparte na wspólnocie zawodu lub zajęcia
Konsolidacja -
    1. działanie do uzyskania ujednolicenia lub uzyskania wewnętrznej spójności grupy lub struktury
    2. zamiana wielu pożyczek na jedną o ujednoliconych warunkach spłaty
Konstatacja - stwierdzenie faktu
Krotochwila -
    1. zabawny utwór sceniczny oparty na błahych konfliktach i intrygach
    2. daw. dowcip, figiel
Krużganek - długi korytarz, na ogół przykryty sklepieniem, na zewnątrz otwarty najczęściej arkadami kolumnowymi lub filarowymi

L

Licentia Poetica - odstępstwo od wiernego opisywania faktów, rozluźnienie spójności znaczeniowej tekstu

M

Malapropizm - omyłka słowna polegająca na użyciu w wypowiedzi wyrazu o mylnym znaczeniu zamiast podobnego w brzmieniu właściwego wyrazu
Melopeja - w antycznej poezji greckiej: pieśń taneczna wykonywana przez aojda przy akompaniamencie muzyki
Monolatria - oddawanie czci wyłącznie jednemu bóstwu, bez zaprzeczania istnienia innych bóstw czczonych przez innych

N

 

Neurastenia - nerwica objawiająca się zwiększoną pobudliwością i szybkim wyczerpywaniem się układu nerwowego
Nieartykułowany - bełkotliwy, niewyraźny, dźwięki jak; mhm, umm

 

O

Oksymoron - metaforyczne zestawienie wykluczających się przeciwieństw (blask ciemnieje)
Ostentacyjny - na pokaz, demonstracyjny, manifestacyjny
Ostracyzm - wygnanie z towarzystwa

P 

Parafraza - swobodna przeróbka utworu lub wypowiedzi, modyfikująca treść pierwowzoru
Paralela - zestawienie cech analogicznych w rzeczach porównywanych (cechy podobne)
Partykularyzm -
    1. dbałość o interesy własne/miasta/środowiska kosztem interesów ogółu
    2. dążenie do zachowania niezależności politycznej, kulturalnej, gospodarczej
Parweniusz - dorobkiewicz, który wszedł do warstwy ludzi zamożnych i nieumiejętnie ich naśladuje
Pietyzm - wielka dbałość o coś, rzadziej o kogoś, wynikająca z głębokiego szacunku dla tej rzeczy lub osoby 
Pleonazm - wyrażenie, w którym treść z pierwszej części zawarta jest także w drugiej części (masło maślane, cofać się do tyłu)
Plutokracja - rządy bogatych 
Projekcja (w psychologii) - przypisywanie innym ludziom negatywnych cech, uczuć, które zostały wyparte z podświadomości

R

Redundancja -  nadmiarowość w stosunku do tego, co konieczne lub zwykłe
Reglamentacja -
    1. regulowanie bądź ograniczanie kupna, produkcji lub sprzedaży pewnych artykułów
    2. ograniczanie praw i wolności obywatelskich
Reminiscencja - wspominanie spraw minionych i refleksje z nimi związane lub scena nawiązująca do scen już istniejących w innych dziełach
Retardacja - opóźnienie rozwoju lub celowe spowolnienie akcji w utworze literackim
Rewerencja - szacunek, poważanie
Rudymentarny - szczątkowy lub podstawowy

S

Scholia - komentarze pisane na marginesach rękopisów greckich i łacińskich (scholiasta - komentator)
Skatologia - żarty, sceny i aluzje dotyczące wydzielin ludzkich
Skonstatować - stwierdzić istnienie faktu
Solipsyzm - istnieje tylko jednostkowy podmiot poznający, cała rzeczywistość jest zbiorem jego subiektywnych wrażeń
Stereologia - nauka zajmująca się uzyskiwaniem informacji o trójwymiarowej strukturze obiektów na podstawie ich dwuwymiarowych próbek
Supozycja - założenie przyjęte tymczasowo, o którym jeszcze nie wiemy, czy jest prawdą, czy fałszem
Sykomora - figowiec, drzewo z rodziny morwowatych, rośnie w Afryce i na półwyspie Arabskim
Synekdocha - figura stylistyczna polegająca na zastąpieniu nazwy całości lub ogółu przedmiotów nazwą części lub jednego przedmiotu, np. dach zamiast dom, albo na odwrót, np. czworonóg zamiast koń

T

Transponowanie - zmiana charakteru utworu, obiektu i to co powstało w wyniku takiej zmiany (muz) zagranie utworu w innej tonacji
Truizm - stwierdzenie oczywistego

U

Uniwersalizm -
    1. dążenie do ogarnięcia pewnej całości, do objęcia jakąś działalnością wszystkich ludzi; też: cecha  tego, co obejmuje sobą całość jakichś spraw, zagadnień
    2. postawa i poglądy uznające dominację całości nad częściami, ogółu nad jednostkami
Uwertura - otwarcie utworu muzycznego

 

Ekspiacja - odkupienie winy, odpokutowanie

Filister - człowiek ograniczony, bez wyższych aspiracji, o zakłamanej moralności 

Weryzm -

    1. Wierne odtwarzanie rzeczywistości

    2. Włoska odmiana naturalizmu